Cholesterol: przyjaciel czy wróg?

Obecnie 17% Francuzów ma zbyt wysoki poziom cholesterolu*. Chociaż jest to związek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, jego nadmiar jest szkodliwy dla naszego zdrowia. Aby ograniczyc ryzyko, należy stosować zdrową, a czasem nawet specjalnie dobranej diety, oraz prowadzenie aktywnego trybu życia.

Często uważa się, że jedynym źródłem cholestrolu jest nasza dieta. Nie jest to jednak prawda. Aż 80% cholesterolu w naszym organizmie jest syntetyzowane przez wątrobę. Narząd ten odgrywa kluczową, choć często niedocenianą rolę w regulacji zespołu metabolicznego i utrzymaniu równowagi gospodarki cholesterolowej.

Jaka jest rola cholesterolu?

Cholesterol, to cząsteczka z rodziny lipidów, niezbędna do budowy błony komórkowej, której zapewnia odpowiednią szczelność i sztywność.

Ponadto pełni rolę prekursora:

• steroidogenezy odpowiedzialnej za tworzenie hormonów płciowych (progesteronu, estrogenu, testosteronu) i hormonów nadnerczy (aldosteronu, kortyzolu, DHEA).
• 50% witaminy D3 (50% poprzez syntezę skórną pod wpływem promieniowania UV A i B słonecznego).
• kwasów żółciowych, które ułatwiają trawienie tłuszczów, eliminację cholesterolu i wchłanianie w jelitach witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Transport cholesterolu całkowitego

Cholesterol jest transportowany w krwiobiegu w 1/3 w postaci wolnej, ale w 2/3 w lipoproteinach (połączenie lipidów i białek) zdolnych do magazynowania cholesterolu.

Istnieją dwa główne rodzaje lipoprotein odpowiedzialne za transport poprzez krew i układ naczyniowy:

• LDL (Low Density Lipoprotein, czyli LDL) = lipoproteiny o niskiej gęstości transportują cholesterol i trójglicerydy do tkanek obwodowych.
• HDL (High Density Lipoprotein, czyli lipoproteiny o wysokiej gęstości) = lipoproteiny o wysokiej gęstości wychwytują nadmiar cholesterolu z tkanek i transportują go do pęcherzyka żółciowego w celu jego eliminacji z organizmu.
• LDL i HDL tworzą cholesterol całkowity.

Istnieje więc jeden cholesterol, który nie jest ani dobry ani zły.

A więc, dobry czy zły cholesterol?

Który cholesterol jest dobry: LDL czy HDL?

HDL odpowiada za transport cząsteczek cholesterolu do centrum przetwarzania, jakim jest pęcherzyk żółciowy. HDL jest przekształcany w sole żółciowe, a następnie wydalany drogą pokarmową. Dlatego też jest on powszechnie określany mianem „dobrego cholesterolu”.

Który cholesterol jest zły?

Lipoproteiny o niskiej gęstości (Low Density Lipoprotein, LDL) zawierają mniej białek niż lipidów i transportują więcej cząsteczek cholesterolu, które rozprowadzają w organizmie by uczestniczyły w jego funkcjach fizjologicznych. Jednak niewykorzystane cząsteczki LDL, w sprzyjających warunkach, takich jak podwyższony poziom homocysteiny, stres oksydacyjny, insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i inne, ulegają utlenieniu. Przekształcają się wtedy w złogi, które gromadzą się na ściankach tętnic tworząc blaszkę miażdżycową. Doprowadza to do zwężenia naczyń krwionośnych i sztywnienia błon. Pęknięcie ścianki naczynia otaczającej blaszkę miażdżycową może doprowadzic do róznych incydentów zakrzepowych takich jak zawał serca lub udar mózgu.

Wykrywanie nieprawidłowości lipidowych

Niekorzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy następuje wtedy, gdy utrzymuje się nierównowaga między poziomem cholesterolu LDL i HDL we krwi. Badanie profilu lipidowego pozwala na oznaczenie całkowitego poziomu cholesterolu i określenie jego poszczególnych frakcji. Wyniki są wyrażane w gramach na litr krwi (g/l) lub w milimolach na litr krwi (mmol/l). Badanie to jest wskazane nawet w przypadku braku czynników ryzyka.

Bilans lipidowy: za dużo LDL, za mało HDL?

Zalecenia Francuskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa Produktów Zdrowotnych (ANSM) są następujące:

• Cholesterol całkowity: poniżej 2,00 g/l (lub 5,0 mmol/l),
• Cholesterol HDL: od 0,40 g/l do 0,60 g/l (lub od 1,0 mmol/l do 1,5 mmol/l),
• Cholesterol LDL: oczekiwana wartość uwzględnia czynniki ryzyka, które różnią się w zależności od wieku, stanu zdrowia, przyjmowanych leków...

Jaki jest prawidłowy poziom cholesterolu HDL?

Poziom cholesterolu HDL poniżej 0,40 g/l (lub 1,0 mmol/l) = czynnik ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych,
Poziom cholesterolu HDL powyżej lub równy 0,60 g/l (lub 1,5 mmol/l) = czynnik chroniący przed wystąpieniem chorób sercowo-naczyniowych.

Czym są trójglicerydy?

Trójglicerydy są również lipidami przydatnymi dla organizmu. Wytwarzane przez wątrobę lub dostarczane wraz z pożywieniem (cukry, alkohol), krążą we krwi podobnie jak cholesterol, za pośrednictwem lipoprotein i są magazynowane w tkance tłuszczowej, gdzie stanowią ważny zapas energii.

W przypadku wysokiego poziomu trójglicerydów (= lub > 1,5 g/l) należy rozważyć regularną aktywność fizyczną stymulującą układ sercowo-naczyniowy oraz dietę zrównoważoną pod względem węglowodanów, ale bogatą w niezbędne kwasy tłuszczowe (omega-3 i omega-6).

Poszukiwanie przyczyn dyslipidemii i ich ograniczanie

Przyczyny zaburzeń lipidowych, związanych lub niezwiązanych z innymi schorzeniami (rodzinna hipercholesterolemia lub nie, hipertriglicerydemia), są często wieloczynnikowe: predyspozycje genetyczne, nadwaga, zwiększona ilość tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, siedzący tryb życia, nadmierne spożycie cukrów i tłuszczów nasyconych obecnych w dużych ilościach w nowoczesnej diecie, palenie tytoniu. Wprowadzenie odpowiednich zasad zdrowego trybu życia może pomóc w przywróceniu równowagi i zmniejszeniu ryzyka zaburzeń lipidowych oraz poziomu lipidów w długiej perspektywie czasowej.

Prawidłowe odżywianie na co dzień w celu obniżenia poziomu LDL

• Preferuj wielonienasycone kwasy tłuszczowe (AGPI): małe tłuste ryby, nasiona oleiste, oleje z pierwszego tłoczenia na zimno (rzepakowy, orzechowy, lniany, konopny, oliwa z oliwek)...
• Kontroluj spożycie kalorii: porcje dostosowane do indywidualnych potrzeb, wybieraj produkty o wysokiej wartości odżywczej, które zapewniają większe uczucie sytości (odpowiednia ilość białka).
• Wybieraj pokarmy o niskim lub średnim indeksie glikemicznym (świeże owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe).
• Zadbaj o odpowiednie spożycie błonnika: produkty surowe, pełnoziarniste lub półpełnoziarniste.

*Źródło: Santé publique France